Tin Tức


1. Ánh sáng và vai trò của nó đối với đời sống của thủy sinh vật
Ánh sáng gồm nhiều tia sáng, mỗi tia sáng được đặc trưng bởi tính chất sóng của nó. Bản chất phức tạp của ánh sáng có thể xem ánh sáng là những dao động điện từ gây ra cảm ứng thị giác. Quá trình dao động được đặc trưng bởi bước sóng λ và biên độ a. Bước sóng thể hiện tính chất dao động khách quan của ánh sáng mà cơ quan thị giác có thể cảm ứng được như cảm ứng màu sắc, biên độ xác định cường độ của tia sáng, cơ quan thị giác có thể cảm ứng được độ chói của ánh sáng. Tần số dao động, tốc độ và bước sóng của ánh sáng quan hệ với nhau qua biểu thức:

  f = c/λ

Đơn vị đo bước sóng là Angstrom (Ặ); 1Ặ = 10-8cm

Vùng quy ước sự truyền sóng ánh sáng theo quang phổ nhìn thấy được theo bảng


 Bảng 1: vùng quy ước sự truyền sóng ánh sáng


Tia sáng màu

Bước sóng Ặ

Đỏ

7200-6200

Da cam

6200-5950

Vàng

5950-5650

Xanh lá cây

5650-4900

Xanh nước biển

4900-4400

Tím

4400-3900


Phổ nhìn thấy của cá gần giống với của người, giới hạn λ = 4000-7000Ặ. Sự hiểu biết về quang phổ của ánh sáng mà mắt các loài cá khác nhau thụ cảm được cho ta cơ sở khoa học để chọn nguồn sáng thích hợp nhất.

Ánh sáng có vai trò to lớn đối với đời sống của thủy sinh vật, nó góp phần quyết định sự sinh trưởng và tạo nên tập tính của hầu hết các loài sinh vật, đặc biệt đối với thủy sinh vật. Ánh sáng có thể làm thay đổi tập tính sinh sản của đàn cá bố mẹ, tốc độ sinh trưởng của trứng và ấu trùng, thay đổi tập tính và khả năng bắt mồi của đàn cá trưởng thành, ảnh hưởng đến tập tính kết đàn của hầu hết các loài thủy sinh vật…Ánh sáng tự nhiên (ánh sáng ban ngày) tạo nên tập tính di cư thẳng đứng, ánh sáng nhân tạo (lửa, đèn hơi, đèn dầu, đèn điện…) tạo nên tập tính kiếm mồi, kết đàn, trốn chạy…của hầu hết các loài thủy sinh vật.


Các nghiên cứu về tập tính của cá trong vùng sáng nhân tạo nhằm nâng cao hiệu suất sử dụng ánh sáng trong khai thác hải sản. Các nghiên cứu về lĩnh vực này đều có kết luận chung rằng tập tính của cá, năng suất khai thác của ngư cụ phụ thuộc vào trạng thái sinh học của đối tượng như độ no dạ dày, độ chín muồi tuyến sinh dục…và các yếu tố môi trường bên ngoài như thức ăn, nhiệt độ, sóng, gió…các nghiên cứu về tập tính tự nhiên (đêm, ngày) của một số loài cá đều có kết luận rằng các loài cá hoạt động kiếm mồi vào ban đêm, ban ngày chúng chậm chạp và ít di chuyển. Zuccer (1958) cho rằng ánh sáng nhân tạo có tác dụng như một tín hiệu bắt mồi, cá đói dễ bị hấp dẫn hơn cá no. Dragezund (1957, 1958) thấy rằng một số loài cá có thể bị choáng, nhảy vọt lên và lao đến nguồn sáng chiếu đột ngột, nhưng sau đó nó tản đi hoặc tập trung ở vùng sáng có cường độ ánh sáng thích hợp…


Các nghiên cứu về nghề cá kết hợp ánh sáng còn khá ít, có thể chia các nghiên cứu đã thực hiện theo hai hướng chủ yếu là nghiên cứu sử dụng ánh sáng để tăng năng suất khai thác và nghiên cứu ảnh hưởng của ánh sáng đến cấu tạo mắt cá. Theo hướng thứ nhất có các nghiên cứu của Viện nghiên cứu hải sản từ 1963-1984 tập trung vào các nghiên cứu áp dụng ánh sáng đèn măng xông và ánh sáng điện trên các tàu lưới vó và lưới vây. Nghiên cứu của trường Đại học Thủy sản (1984) sử dụng bơm hút cá cơm…Hướng nghiên cứu thứ hai, nghiên cứu ảnh hưởng của cường độ sáng mạnh cưỡng bức đối với tôm, cá đã xác định được một số ngưỡng độ rọi sáng làm thay đổi lâu dài cấu trúc võng mạc mắt cá và đưa ra được các kết luận ban đầu về mức trang bị ánh sáng cho phép đối với tàu khai thác hải sản kết hợp ánh sáng.

2. Quá trình hình thành và phát triển nghề cá kết hợp ánh sáng


Việc đánh bắt cá có sử dụng ánh sáng đã được thực hiện từ xa xưa. Lúc đầu người ta sử dụng ánh sáng để tìm cá, sau đó sử dụng ánh sáng để lôi cuốn, tập trung cá đến quanh nguồn sáng. Cho đến nay, nghề cá kết hợp ánh sáng đã phát triển rất mạnh, sản lượng khai thác hàng năm ước tính chiếm 36% tổng sản lượng khai thác toàn cầu. Các quốc gia có nghề khai thác cá kết hợp ánh sáng phát triển mạnh như Nhật Bản, Nga, Nauy, Peru…Ánh sáng sử dụng trong nghề cá được chia thành 3 loại chính dựa theo tính chất làm việc và hiệu quả của nó:


– Đèn tìm cá: được pha, quét nhanh và đột ngột trên mặt nước tạo cho đàn cá có phản ứng bị choáng, nhảy lên trên mặt nước và bị phát hiện, sau đó người ta dùng các kỹ thuật tiếp theo để đánh bắt chúng. Đèn này thường có cường độ mạnh, ánh sáng tập trung, được sử dụng chủ yếu trên các tàu làm nghề pha xúc và nghề lưới vây.

– Đèn thu hút cá: tác dụng là tạo ra vùng sáng ổn định, thu hút các đàn cá từ nơi khác đến. Đèn tập trung cá thường được bố trí cố định ở hai bên mạn và đuôi tàu. Đèn có cường độ sáng không lớn nhưng có phạm vi chiếu sáng rộng và được sử dụng rộng rãi trên các tàu khai thác hải sản kết hợp ánh sáng.

– Đèn hướng (gom) cá: loại đèn này thường được sử dụng tiếp sau hai loại đèn trên, vào lúc chuẩn bị thả lưới. Công suất của đèn này thường nhỏ, phạm vi chiếu sáng hẹp, thường là ánh sáng màu vàng hoặc đỏ, bố trí trên tàu (nghề chụp mực hoặc pha xúc) hoặc ngay trên mặt nước (nghề lưới vây).


3. Các ngư cụ và phương pháp đánh bắt cá bằng ánh sáng


Có nhiều hình thức khai thác thủy sản kết hợp ánh sáng, tuy nhiên các ngư cụ được sử dụng chủ yếu làm nhóm ngư cụ lọc nước lấy cá và một số nhóm ngư cụ loại khác như: câu, bẫy…

– Lưới vây: lưới vây kết hợp ánh sáng được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Đối tượng khai thác chủ yếu là các loài cá nổi nhỏ sống gần bờ như cá nục, trích, bạc má…Tàu lưới vây ở Việt Nam sử dụng nguồn sáng nhân tạo từ các loại đèn như đèn điện, đèn hơi đốt…trên hoặc dưới mặt nước để lôi cuốn các đàn cá đến tập trung quanh nguồn sáng. Sau khi đàn cá đã tập trung ổn định quanh nguồn sáng, tiến hành giảm quang thông, thu nhỏ vùng sáng và sử dụng đèn gom cá thường được đặt trên một thuyền nhỏ, gọi là xuồng đèn để điều khiển đàn cá đến vị trí thuận lợi cho việc vây bắt. Sau đó tiến hành thả lưới bao vây đàn cá và bắt cá. Hiệu quả đánh bắt lưới vây phụ thuộc vào kỹ thuật sử dụng đèn, phương pháp bố trí nguồn sáng và kích thước ngư cụ.

– Lưới mành: được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam trên các tàu quy mô nhỏ, đối tượng khai thác chủ yếu là các loại cá nổi nhỏ và mực sống gần bờ. Các tàu lưới mành kết hợp ánh sáng sử dụng ánh sáng cố định trên tàu để lôi cuốn cá tập trung quanh tàu, tàu thả lưới cố định hoặc trôi theo dòng nước sau đó dùng đèn gom cá dẫn cá vào miệng lưới.

– Lưới vó: đã được sử dụng ở Việt Nam từ lâu, trong những năm đầu thời kỳ phát triển và du nhập nghề cá ánh sáng vào Việt Nam. Lưới vó có dạng hình chữ nhật được thả xuống nước gần đáy biển được định hình bằng các neo ở góc lưới hoặc cạnh lưới. Tàu phát sáng tập trung cá, sau đó sử dụng đèn gom cá đưa cá vào khoang giữa lưới. Sau đó tiến hành thu các góc và cạnh lưới lên tàu.

– Lưới chụp mực: được du nhập vào Việt Nam từ những năm đầu của thập kỷ 90. Đối tượng khai thác chủ yếu là mực ống và một số loài cá nổi khác. Lưới có dạng hình chóp, thon dần từ miệng đến đụt lưới. Tàu sử dụng các bóng đèn cao áp lôi cuốn mực đến gần tàu, sau dó tắt dần hết các bóng, chỉ sử dụng đèn gom mực để lôi cuốn mực lên mặt nước và tập trung ở vùng dưới thân tàu và tiến hành tháo các liên kết góc lưới, lưới tự động rơi xuống bao phủ không gian nước chứa đàn mực. Khi thu lưới, miệng lưới thắt lại nhờ hệ thống vòng khuyên và mực được dồn vào đụt lưới.

– Pha xúc: được dùng để đánh bắt các đàn cá cơm tập trung với mật độ cao ở tầng nước mặt. Tàu sử dụng các thiết bị dò tìm đàn cá hoặc dùng ánh sáng tập trung đàn cá, sau đó sử dụng đèn pha công suất lớn mở rồi tắt ngột ngột tạo phản ứng thức tỉnh đàn cá sau khi đèn tắt. Cá nhao lên mặt nước và dùng lưới đánh bắt chúng. Câu mực: có hai dạng câu mực chủ yếu: câu mực ống gần bờ và câu mực đại dương. Câu mực ống gần bờ sử dụng ánh sáng tương tự các nghề lưới vây, lưới mành, lưới chụp mực…Đối với nghề câu mực ống đại dương ánh sáng được sử dụng là các đèn chớp, nháy công suất nhỏ trên các thuyền nhỏ di chuyển trên mặt nước.

Ngoài các nghề khai thác thủy sản kết hợp ánh sáng chủ yếu nêu trên, trên thế giới và Việt Nam còn tồn tại nhiều hình thức khai thác hải sản có sử dụng ánh sáng khác nhau như bơm hút cá, lưới đăng, bẫy…


(Trích dẫn từ tài liệu Bách khoa thủy sản nxb nông nghiệp Hà Nội 2007- Vũ Duyên Hải)

Chia sẻ cho bạn bèShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone

Trả lời

Language